Het Waterlands Archief (WA) is een archiefdienst in de zin van de Archiefwet. Hier berusten de archieven van de gemeenten Beemster, Edam-Volendam, Landsmeer, Purmerend, Waterland, Wormerland en Zeevang.

Het WA is gevestigd te Purmerend. Behalve van gemeenten - het ISW inbegrepen - beheert het WA ook de archieven van de waterschappen en notarissen in dit gebied, alsmede archieven van particuliere organisaties (zoals kerken, bedrijven en verenigingen), van families en personen. In totaal gaat het om ruim 3,5 kilometer archief. Daarnaast bevat de bibliotheek van het WA meer dan 5000 titels, de topografisch-historische atlas ruim 40.000 kaarten, prenten en foto’s.

Het in 2003 geopende gebouw van het Waterlands Archief aan de Wielingenstraat te Purmerend.

Doelstelling en taken
Belangrijkste doelstelling: het stimuleren van de belangstelling voor, en van het onderzoek naar de cultuurhistorie van de regio Waterland.
Hoofdtaak is het dienstbaar maken van een kwalitatief goed beheerde collectie aan een zo breed mogelijk publiek. Kerntaken zijn collectievorming (inspectie en acquisitie), materieel beheer (depotbeheer, conservering en restauratie), ontsluiting (inventarisatie, catalogisering, indexering) en publieksbereik (beschikbaar stellen, educatie en voorlichting).

Samenwerking met Bibliotheek Waterland
Sinds 2003 werkt het WA structureel samen met de naastgelegen Bibliotheek Waterland (BW). WA en BW openden in 2009 Waterland-Toen-en-Nu, een voor een breed publiek ingericht informatiepunt voor geschiedenis en cultuur. Hier zijn films en kleine exposities te zien, worden boeken uitgeleend en verhalen verzameld. Ook educatief werken BW en WA samen.